تک فرزندی و آثار آن چیست؟

نگاهی به تک فرزندی و آثار آن

خانواده به عنوان مهمترین نهاد اجتماعی برای توانمند ساختن جامعه ضرورت دارد چنانچه در بسیاری از کشورها با دادن مزایایی به افراد، آنها را تشویق به ازدواج رسمی و فرزندآوری می­کنند.در دهه­های اخیر برخی بر این باور بودند که باید جمعیت کشور را به شدت کنترل کرد و با برنامه­های فراوانی در پی کاهش آن برآمدند.از طرفی بالا رفتن سن ازدواج و تمایل زنان به شاغل بودن، طلاق قبل از بدنیا آمدن فرزند دوم، موانع اقتصادی و... شرایط را به سمتی برده که همچنان شاهد رواج خانواده­های تک فرزند هستیم.درست است داشتن یک فرزند باعث میشود که والدین نگران تقسیم محبت نباشند همچنین کودک رفاه بیشتری را تجربه میکند و از طرفی لزوما تک فرزندی یک کودک آسیب دیده تحویل جامعه نمیدهد چراکه نوع برخورد والدین و روابط بین فردی آنها بسیار تعیین کننده است با این وجود طی بررسیها و تحقیقات انجام شده ، تک فرزندی پیامدهای اجتماعی از قبیل فروپاشی نظام خویشاوندی، عدم رشد اجتماعی، افزایش ابتلا به افسردگی، عدم استقلال، عدم تجربه کافی در دوران کودکی و نوجوانی، منزوی شدن و فرزندسالاری را بدنبال خواهد داشت. کودکان تک، در محیط خانه به علت حمایتهای زیاد، تأمین شدن بی­اندازه، تجربه نکردن شکست، لوس و بی مسئولیت بار می­آیند.و از طرفی بدلیل همبازی بودن با بزرگترها زود پخته میشوند و و قتی در جمع هم سنها یا کوچکتر از خود قرار میگیرند غالبا حرفی برای گفتن ندارند. شاید این نوع پختگی بیشتر به هوشیار شدن کودک که ناهماهنگ با سنش است اشاره دارد.

در پژوهشی از برخی دختران تک فرزند سوالاتی شد و آنها با اینکه از حکمرانی و بی رقیب بودن خود رضایت داشتند، اما از اینکه دیگران علی الخصوص والدینشان از آنها انتظار بالایی دارند و تمام آرزوهای خود را روی آنها متمرکز کرده­اند، ناراضی بودند همچنین این دختران از تنهایی و نداشتن حمایت خواهرانه یا برادرانه گله مند بودند.

بنا بر نکات استخراج شده از چند تحقیق رسمی، مشکلات تک فرزندی را به قرار زیر طبقه بندی میکنیم:

  • از بین رفتن نسل: براساس گزارش سازمان ملل در سال 2010، اگر ایران به همین صورت پش رود ، در 80 سال آینده ، جمعیت 31 میلیونی را تجربه خواهد کرد!!!! و از این میان 47 درصد این جمعیت را افراد سالمند بالای 60 سال تشکیل خواهند داد.
  • عدم استحکام خانواده: درست است که داشتن یک فرزند مزایایی چون عدم تقسیم محبت و رفاه بیشتر کودک را در بر دارد اما وقتی والدین فرزندان بیشتری داشته باشند، باید برنامه ریزی بیشتر و در ادامه وقت زیادتری را به موضوع خانواده و برطرف ساختن نیازهای فرزندان اختصاص دهند که این موضوع تلاش بیشتر والدین را طلب میکند که در پی آن ارتباط بین آنها قویتر شده و اجازه نمی دهد که ذهن آنها به حواشی معطوف شود.
  • فرزند سالاری: امروز برخی از بچه ها علاوه بر تک فرزند بودن ، تک نوه نیز هستند و این باعث میشود کودک همواره کانون توجه باشد بنابراین کودک پرتوقع و با اعتماد به نفس کاغذی رشد میکند که وقتی وارد جامعه می شود و انتظاراتش برآورده نمی شود دچار خشم و ناراحتی و ناسازگاری با محیطهای اجتماعی می­شود. فرزند سالاری مانع شکل گیری شخصیت فعال می­شود.
  • فشار روانی والدین: والدین تک فرزند فقط یک فرصت غیرقابل تکرار به خود داده­اند که میخواهند تمام تلاششان را انجام دهند حال آنکه هیچ تربیتی بی­نقص نیست و آنها هیچگاه کاملا موفق نخواهند شد بنابراین کسانی که چند فرزند دارند فرصتهای بیشتری برای جبران نقاط ضعف خود پیدا می­کنند.
  • تنهایی: یکی از قابل توجه­ترین بعد تک فرزندی تنهایی است چنانچه در مصاحبه با بسیاری از کودکانی که مراجع من بوده­اند، این مسئله را به وضوح مشاهده کردم و جایی که شاید بیش از هر زمان دیگری حیرت زده شدم زمانی بود که یک کودک 9 ساله در مقابل این سوال من که اگر یک چراغ جادو داشتی چه آرزویی میکردی؟ پاسخ داد: یک برادر داشته باشم. خصوصا در دنیای امروز که فاصله بین آدمها بیشتر از قبل شده و مادیات مانع بزرگی برای روابط میان فردی شده، داشتن یک خانواده بزرگ ضروری به نظر می­رسد.

 

مطالب ذکر شده تنها جهت مطالعه و افزایش دانش و تأمل در مقوله تک فرزندی است و جهت تشویق به چندفرزندی ارائه نشده

چند منبعی که برخی نکات از آنها استخراج شده به قرار زیر است:

آسیبهای تک فرزندی، حسنیه صالحان،1398

بررسی تک فرزندی و آثار سوء آن در خانواده و جامعه، سارینا مرادپور، افروز عبدی نیان،1395

بررسی پیامدهای تک فرزندی از دیدگاه روانشناسی، مهدی محمدی، 1396

تجربه زیسته تک فرزندان از تک فرزندی: مطالعه دختران بالای 18 سال، جواد شجاعی، بهجت یزد خواستی، 1396

گردآوری: سارا رمضانی